Санскритско-хинди-русский разговорник (отрывок)

Share it with your friends Like

Thanks! Share it with your friends!

Close

संस्कृतवाक्यप्रबोधः

Несколько фраз

разговорного санскрита

Автор:

दयानन्द सरस्वती dayānanda sarasvatī

Перевод:

Леонченко В.В.

Содержание

भूमिका

Вступление.

(перевод с хинди)

मैंने इस संस्कृतवाक्यप्रबोध पुस्तक को बनाना आवश्यक इसलिये समझा है कि शिक्षा को पढ़ के कुछकुछ संस्कृत भाषण का आना विद्यार्थियों को उत्साह का कारण है ।

Я решил написать эту книга для того, чтобы заинтересовать студентов в изучении санскрита.

जब वे व्याकरण के सन्धिविषयादि पुस्तकों को पढ़ लेंगे तो उनको स्वतः ही संस्कृत बोलने का बोध हो जायेगा, परन्तु यह जो संस्कृत बोलने का अभ्यास प्रथम किया जाता है, वह भी आगेआगे संस्कृत पढ़ने में बहुत सहायता करेगा ।

Изучая санскритскую грамматику, они, читая эту книгу, уже начинают разговаривать на санскрите, что может повысить их интерес и интузиазм в учении.

जो कोई व्याकरणादि ग्रन्थ पढ़े बिना भी संस्कृत बोलने में उत्साह करते हैं वे भी इसको पढ़कर व्यवहारसम्बन्धी संस्कृत भाषा को बोल और दूसरे का सुनके भी कुछकुछ समझ सकेंगे ।

Для тех же, кто хотя и не изучил еще нрамматику, но с интересом читает эту книгу, легче будет изучать её, произнося фразы на родственном языке и слушая речь других.

जब बाल्यावस्था से संस्कृत के बोलने का अभ्यास होगा तो उसको आगेआगे संस्कृत बोलने का अभ्यास अधिकअधिक होता जायेगा ।

Тем больше будет практики разговорного санскрита, если учишься говорить на нем с детства.

और जब बालक भी आपस में संस्कृत भाषण करेंगे तो उनको देखकर जवान वृद्ध मनुष्य भी संस्कृत बोलने में रुचि अवश्य करेंगे ।

Когда взрослые увидя как дети разговаривают между собой на санскрите, это так же подтолкнет их к его изучению.

जहां कहीं संस्कृत के नहीं जानने वाले मनुष्यों के सामने दूसरे को अपना गुप्त अभिप्राय समझाना चाहें तो संस्कृत भाषण काम आता है ।

Также, в тех ситуациях, когда вы хотите сообщить свое тайное намерение среди людей, не знающих санскит, такое знание также будет полезно вам.


जब इसके पढ़ाने वाले विद्यार्थियों को ग्रन्थस्थ वाक्यों को पढ़ावें उस समय दूसरे वैसे ही नवीन वाक्य बनाकर सुनाते जावें, जिससे पढ़नेवालों की बुद्धि बाहर के वाक्यों में भी फैल जाय ।

Работая с учебными фразами и составляя на их основе новые предложения, учащиеся тренируют свой разум.


और पढ़नेवाले भी एक वाक्य को पढ़ के उसके सदृश अन्य वाक्यों की रचना भी करें कि जिससे बहुत शीघ्र बोध हो जाय, परन्तु वाक्य बोलने में स्पष्ट अक्षर, शुद्धोच्चारण, सार्थकता, देश और काल वस्तु के अनुकूल जो पद जहाँ बोलना उचित हो, वहीं बोलना और दूसरे के वाक्यों पर ध्यान देकर सुनके समझना ।

Ситатель должен не только выучить и записать фразы из книги, но приобразовать их, используя подходящие слова, употребляя их в соответствующей грамматической форме, так чтобы новые фразы были построены правильно и воспринимались на слух.

प्रसन्नमुख, धैर्य, निरभिमान और गम्भीरतादि गुणों को धारण करके क्रोध, चपलता, अभिमान और तुच्छादि दोषों से दूर रहकर अपने वा किसी के सत्य वाक्य का खण्डन और अपने अथवा किसी के असत्य का मण्डन कभी न करें और सर्वदा सत्य का ग्रहण करते रहें ।

Избегайте гнева, хитрости, гордости, мелочности; сохраняйте терпение, самоуважение, вдумчивость, радость; никогда не противоречьте себе, своему внутреннему голосу, будьте самими собой; никогда не обращайте внимания на свою или чью-то неправду; всегда следуйте истине.


इस ग्रन्थ में संस्कृतवाक्य प्रथम और उसके सामने भाषार्थ इसलिये लिखा है कि पढ़नेवालों को सुगमता हो और संस्कृत की भाषा और भाषा का संस्कृत भी यथायोग्य बना सकें ।

Эта книга была написана ради языка санскрита дабы сделать его доступнее для всех.

दयानन्द सरस्वती

Даянанда Сарасвати

काशी, फा०शु० ११ (१९३६ वि०)

Каши. 1936 г.

Вернуться к содержанию

गुरुशिष्यवार्तालापप्रकरणम्

guruśiṣyavārtālāpaprakaraṇam

Разговоры между учеником и учителем

संस्कृत ХИНДИ + РУССКИЙ
भो शिष्य उत्तिष्ठ प्रातःकालो जातः । bho śiṣya uttiṣṭha prātaḥkālo jātaḥ हे शिष्य ! उठ, सवेरा हुआ ।

О, Ученик, просыпайся! Доброе утро!

उत्तिष्ठामि । uttiṣṭhāmi उठता हूँ । Встаю.
अन्ये सर्वे विद्यार्थिन उत्थिता न वा ?

anye sarve vidyārthina utthitā na vā ?

और सब विद्यार्थी उठे वा नहीं ?

Не встали ли все другие жаждущие знаний?

अधुना तु नोत्थिताः खलु

adhunā tu notthitāḥ khalu

अभी तो नहीं उठे हैं ।

сейчас еще не встали.

तानपि सर्वानुत्थापय उन सब को भी उठा दे ।

все они должны быть подняты

सर्व उत्थापिताः सब उठा दिये । все поднялись
सम्प्रत्यस्माभिः किं कर्त्तव्यम् ?

sampratyasmābhiḥ kiṁ karttavyam ?

इस समय हमको क्या करना चाहिये ?

что должно быть нами сделано?

आवश्यकं शौचादिकं कृत्वा सन्ध्यावन्दनम् ।

āvaśyakaṁ śaucādikaṁ kṛtvā sandhyāvandanam

आवश्यक शरीरशुद्धि करके सन्ध्योपासना ।

Обязательно умывшись и собравшись, нужно почтить Сандхйю- богиню утренней зори.

आवश्यकं कृत्वा सन्ध्योपासिता‍ऽतः परमस्माभिः किं करणीयम् ?

āvaśyakaṁ kṛtvā sandhyopāsitā paramasmābhiḥ kiṁ karaṇīyam

आवश्यक कर्म करके सन्ध्योपासन कर लिया । इसके आगे हमको क्या करना चाहिये ?

Что надлежит сделать нам после почитания Сандхйи- богини зари?

अग्निहोत्रं विधाय पठत ।

agnihotraṁ vidhāya paṭhata

अग्निहोत्र करके पढ़ो ।

Прочесть (выполнить) правильную агнихотру (обряд призывания, почтения Агни)

पूर्वं किं पठनीयम ?

pūrvaṁ kiṁ paṭhanīyam

पहिले क्या पढ़ना चाहिये ?

что я должен прочесть (выучить, сделать) в первую очередь?

वर्णोच्चारणशिक्षामधीध्वम् ।

varṇoccāraṇaśikṣāmadhīdhvam =

varṇa uccāraṇa śikṣām adhīdhvam

वर्णोच्चारणशिक्षा को पढ़ो ।

Вами должен быть исполнен (выучен, повторен, спет) алфавит.

पश्चात्किमध्येतव्यम् ?

Paścātkimadhyetavyam? =

paścāt kim adhyetavyam ?

पीछे क्या पढ़ना चाहिये ?

что должно быть изучено мною потом?

किंचित्संस्कृतोक्तिबोधः क्रियताम् ।

kiṁcitsaṁskṛtoktibodhaḥ kriyatām =

kiṁcit saṁskṛta uktibodhaḥ kriyatām

कुछ संस्कृत बोलने का ज्ञान किया जाय ।

следует изучить некоторые санскритские высказывания

पुनः किमभ्यसनीयम् ?

punaḥ kimabhyasanīyam ? =

punaḥ kim abhyasanīyam ?

फिर किसका अभ्यास करना चाहिये ?

какие упраженения должны быть выполнены?

यथायोग्यव्यवहारानुष्ठानाय प्रयुतध्वम् ।

yathāyogyavyavahārānuṣṭhānāya prayutadhvam =

yathā yogya vyavahāra anuṣṭha anaya prayutadhvam

यथोचित व्यवहार करने के लिये प्रयत्न करो ।

вам следует придерживаться благонравного поведения

कुतोऽनुचितव्यवहार कर्तुर्विद्यैव न जायते ।

kuto.nucitavyavahāra karturvidyaiva na jāyate

क्योंकि उल्टे व्यवहार करनेहारे को विद्या ही नहीं होती ।

не рождается знание при ненадлежащем усердии и правильном поведении

को विद्वान् भवितुर्महति ?

ko vidvān bhaviturmahati ?

कौन मनुष्य विद्वान् होने के योग्य होता है ?

как же стать великим ученым?

यः सदाचारी प्राज्ञः पुरुषार्थी भवेत् ।

yaḥ sadācārī prājñaḥ puruṣārthī bhavet

जो सत्याचरणशील, बुद्धिमान्, पुरुषार्थी हो ।

прозорливецем да будет тот, что прилежен, целеустремлен и благонравен.

कीदृशादाचार्याधीत्य पण्डितो भवितुं शक्नोति ?

kīdṛśādācāryādhītya paṇḍito bhavituṁ śaknoti

कैसे आचार्य से पढ़ के पण्डित हो सकता है ?

Какие воззрения, науки, изучал учитель, чтобы стать столь мудрым?

अनूचानतः ।

anūcānataḥ

पूर्ण विद्वान वक्ता से ।

во всём следовал своему учителю; стал знатоком вед и веданг, так что может их повторить; следовал принципам истинного благонравия.

अथ किमध्यापयिष्यते भवता ?

atha kimadhyāpayiṣyate bhavatā?

अब आप इसके अनन्तर हमको क्या पढ़ाइयेगा ?

и так, чему Вы научите нас?

अष्टाध्यायी महाभाष्यम् ।

aṣṭādhyāyī mahābhāṣyam

अष्टाध्यायी और महाभाष्य ।

восьми великим комментариям- грамматике Панини.

किमनेन पठितेन भविष्यति ?

kimanena paṭhitena bhaviṣyati

इसके पढ़ने से क्या होगा ?

что будет после того, как мы изучим это?

शब्दार्थसम्बन्धविज्ञानम् ।

śabdārthasambandhavijñānam

शब्द अर्थ और सम्बन्धों का यथार्थबोध ।

изучение смысла слов, их настоящее значение, этимология.

पुनः क्रमेण किं किमध्येतव्यम् ?

punaḥ krameṇa kiṁ kimadhyetavyam

फिर क्रम से क्याक्या पढ़ना चाहिये ?

что следует изучить далее, следуя порядку изучения?

शिक्षाकल्पनिघण्टुनिरुक्तछन्दोज्योतिषाणि वेदानामङ्गानि मीमांसावैशेषिक न्याययोगसांख्य वेदान्तानि उपाङ्गानि आयुर्धनुर्गान्धर्वार्थान् उपवेदान् ऐतरेय शतपथसामगोपथ ब्राह्मणान्यधीत्य ऋग्यजुस्सामा‍ऽथर्ववेदान् पठत ।

śikṣākalpanighaṇṭuniruktachandojyotiṣāṇi vedānāmaṅgāni mīmāṁsāvaiśeṣika nyāyayogasāṁkhya vedāntāni upāṅgāni āyurdhanurgāndharvārthān upavedān aitareya śatapathasāmagopatha brāhmaṇānyadhītya ṛgyajussāmā paṭhata

शिक्षा, कल्प, निघण्टु, निरुक्त, छन्द और ज्योतिष वेदों के अंग । मीमांसा, वैशेषिक, न्याय, योग, सांख्य और वेदान्त उपाङ्ग । आयुर्वेद, धनुर्वेद, गान्धर्ववेद और अर्थवेद उपवेद । ऐतरेय, शतपथ, साम और गोपथ ब्राह्मण ग्रन्थों को पढ़के ऋग्वेद, यनुर्वेद, सामवेद और अथर्ववेद को पढ़ो ।

Кальпа, Нишханту (словарь минонимов), Нирукта (этимология), Чхандах (наука о стихосложении, стихотворных размерах, двоичном кодировании), астрономию, Веды вместе с ведагнгами, миманса и вайшешика, логика, йога и санкхя, веданта вместе с сопутствующими текстами,, медицина, военное искусство, искусство, экономика, айтарея, шатапатха, гопатха, сама брахманы и другие тексты; риг, яджур, сама, атхарва веды- вот то, что следует изучить.

एतत्सर्वं विदित्वा किं कार्य्यम् ?

etatsarvaṁ viditvā kiṁ kāryyam

इन सबको जान के फिर क्या करना चाहिये ?

что следует нам делать после этого?

धर्मजिज्ञासा‍ऽनुष्ठाने एतेषामेवा‍ऽध्यापनं च ।

dharmajijñāsā eteṣāmevā ca

धर्म के जानने की इच्छा तथा उसका अनुष्ठान और इन्हीं को सर्वदा पढ़ाना ।

далее следует изучить законы природы, обряды и ритуалы…

Вернуться к содержанию

3 Имя и место жительства

नामनिवासस्थानप्रकरणम् nāmanivāsasthānaprakaraṇam

तव किन्नामास्ति ?

tava kinnāmāsti? =

tava kiṁ nāma asti ?

तेरा क्या नाम है ?

Как тебя зовут?

देवदत्तः devadattaḥ देवदत्त ।

Дэвадатта — «Данный небом», или «Данный Богом»- «Богдан»

को‍ऽभिजनो युवयोर्वर्त्तते ?

ko.bhijano yuvayorvarttate =

kaḥ abhijanaḥ yuvayoḥ varttate

तुम दोनों का अभिजनदेश कौन है ?

К какому роду вы оба принадлежите? (из какой вы оба семи, расы, страны, или родовой общины)

कुरुक्षेत्रम् ।

kurukṣetram

कुरुक्षेत्र ।

Курукшетра.

युष्माकं जन्मदेशः को विद्यते ?

yuṣmākaṁ janmadeśaḥ ko vidyate ?

तुम्हारा जन्मदेश कौन है ?

Где ты родился? (что за место твоего рождения? Что о нем известно?)

पञ्चालाः ।

pañcālāḥ

पञ्जाब ।

Паньчаля

भवन्तः कुत्रत्याः ?

bhavantaḥ kutratyāḥ

आप कहाँ के हो ?

Откуда вы?

वयं दक्षिणात्याः स्मः

vayaṁ dakṣiṇātyāḥ smaḥ

हम दक्षिणी हैं ।

Мы с юга.

तत्र का पुरः ?

tatra kā puraḥ ?

वहां आपके निवास की कौन नगरी है ?

Какой там город? (из какого вы города)?)

मुम्बापुरी ।

mumbāpurī

मुम्बई ।

Мумбаи

इमे क्व निवसन्ति ?

ime kva nivasanti ?

ये लोग कहां रहते हैं ?

Где они живут?

नेपाले

nepāle

नेपाल में ।

В Непале.

अयं किमधीते ?

ayaṁ kimadhīte ?

यह क्या पढ़ता है ?

Что там наверху /написано/?

व्याकरणम् ।

vyākaraṇam

व्याकरण को ।

Грамматика, надпись.

त्वया किमधीतम् ?

tvayā kimadhītam

तूने क्या पढ़ा है ?

что ты там на верху /прочитал/?

न्यायशास्त्रम् ।

nyāyaśāstram

न्यायशास्त्र

Логику. Логику

भवता किं पठितमस्ति ?

bhavatā kiṁ paṭhitamasti ?

आपने क्या पढ़ा है ?

Что же вы прочли там?

पूर्वमीमांसाशास्त्रम् ।

pūrvamīmāṁsāśāstram

पूर्वमीमांसाशास्त्र ।

Пурва миманса шастра

अयं भवदीयश्छात्रः किं प्रचर्चयति ?

ayaṁ bhavadīyaśchātraḥ kiṁ pracarcayati

यह आपका विद्यार्थी क्या पढ़ता है ?

Что изучает (повторяет) этот ученик?

ऋग्वेदम्

ṛgvedam

ऋग्वेद को ।

Риг веду.

त्वं कुत्र गच्छसि ?

tvaṁ kutra gacchasi

तू कहां जाता है ?

Куда ты идешь?

पाठाय व्रजामि

pāṭhāya vrajāmi

पढ़ने के लिये जाता हूं ।

Я иду учиться.

कस्मादधीषे ?

kasmādadhīṣe ?

किससे पढ़ता है ?

откуда эти задания (кто наставник)?

यज्ञदत्तादध्यापकात् ।

yajñadattādadhyāpakāt

यज्ञदत्त अध्यापक से ।

От учителя Яджнадатты (имя можно перевести как данный обрядом…)

इमे कुतो‍ऽभ्यस्यन्ति ?

ime kuto.bhyasyanti

ये किससे पढ़ते हैं ?

В чем они упражняются?

विष्णुमित्रात् ।

viṣṇumitrāt

विष्णुमित्र से ।

Вишну-митра- общее название для ряда священных писаний, имя священника или философа. («друг для Вишну»)

तवाध्ययने कियन्तः संवत्सरा व्यतीताः ?

tavādhyayane kiyantaḥ saṁvatsarā vyatītāḥ ?

तुझ को पढ़ते हुए कितने वर्ष बीते ?

Сколько лет ты уже учишься?

पञ्च ।

pañca

पांच ।

Пять.

भवान् कति वार्षिकः ?

bhavān kati vārṣikaḥ

आप कितने वर्ष के हुए ?

Сколько Вам лет?

त्रयोदशवार्षिकः ।

trayodaśavārṣikaḥ

तेरह वर्ष का ।

Тринадцать лет

त्वया पठनारम्भः कदा कृतः ?

tvayā paṭhanārambhaḥ kadā kṛtaḥ

तूने पढ़ने का आरम्भ कब किया था ?

Когда ты начал учиться?

यदाहमष्टवार्षिकोऽभूवम् ।

yadāhamaṣṭavārṣiko.bhūvam

जब मैं आठ वर्ष का हुआ था ।

Когда мне было 8 лет.

तव मातापितरौ जीवतो न वा ?

tava mātāpitarau jīvato na vā ?

तेरे मातापिता जीते हैं वा नहीं ?

Живы ли твои родители?

विद्येते ।

vidyete

जीते हैं ।

Живы, обретаются в добром здравии.

तव कति भ्रातरो भगिन्यश्च ?

tava kati bhrātaro bhaginyaśca

तेरे कितने भाई और बहिन हैं ?

Сколько у тебя братьев и сестер?

त्रयो भ्रातरश्चैका भगिन्यास्ति ।

trayo bhrātaraścaikā bhaginyāsti

तीन भाई और एक बहिन है ।

Три брата и одна сестра

तेषु त्वं ज्यष्ठस्ते, सा वा ?

teṣu tvaṁ jyaṣṭhaste sā vā ?

उनमें तू ज्येष्ठ वा तेरे भाई अथवा बहिन ?

Среди всех ты самый старший или она или братья?

अहमेवाग्रजो‌ऽस्मि ।

ahamevāgrajo

मैं ही सबसे पहिले जन्मा हूं ।

Я самый старший.

तव पितरौ विद्वांसौ न वा ?

tava pitarau vidvāṁsau na vā ?

तेरे मातापिता पढ़े हैं वा नहीं ?

У твоих родителей есть образование или нет?

महाविद्वांसौ स्तः ।

mahāvidvāṁsau staḥ

बड़े विद्वान् हैं ।

Очень образованы.

तर्हि त्वया पित्रोः सकाशात्कुतो न विद्या गृहीता ?

tarhi tvayā pitroḥ sakāśātkuto na vidyā gṛhītā ?

तो तूने मातापिता से विद्या ग्रहण क्यों न की ?

Почему же тогда ты не учился дома у родителей?

अष्टमवर्षपर्य्यन्तं कृता ।

aṣṭamavarṣaparyyantaṁ kṛtā

आठ वर्ष पर्यन्त की थी ।

теперь мне уже восемь лет…

अत ऊर्ध्वं कुतो न कृता ?

ata ūrdhvaṁ kuto na kṛtā ?

इससे आगे क्यों न की ?

Разве не следует пойти дальше (выше этого уровня)?

मातृमान् पितृमानाचार्य्यवान् पुरुषो वेदेति शास्त्रविधेः ।

mātṛmān pitṛmānācāryyavān puruṣo vedeti śāstravidheḥ

मातापिता से आठवें वर्ष पर्यन्त, इसके आगे आचार्य से पढ़ने का शास्त्र में विधान है इस से ।

Согласно правилам, изложенным в шастрах, человек должен прийти к учителю от своих родителей.

अन्यच्च गृहकार्यबाहुल्येन निरन्तरमध्ययनमेव न जायते‍ऽतः ।

anyacca gṛhakāryabāhulyena nirantaramadhyayanameva na jāyate

और भी घर में बहुत काम करने से निरन्तर पढ़ना नहीं हो सकता इसलिए भी ।

бесконечные домашние дела и другие неотложные вещи НЕ РОЖДАЮТ качественного и непрерывного обучения…

अतः परं कियद्वर्षपर्यन्तमध्येष्यसे ?

ataḥ paraṁ kiyadvarṣaparyantamadhyeṣyase ?

इसके आगे कितने वर्षपर्यन्त पढ़ेगा ?

И так, сколько лет продлится это всестороннее обучение?

पञ्चत्रिंशद्वर्षाणि ।

pañcatriṁśadvarṣāṇi

पैंतीस वर्ष तक ।

ТРИДЦАТЬ ПЯТЬ ЛЕТ

Вернуться к содержанию

गृहाश्रमप्रकरणम्

gṛhāśramaprakaraṇam

Наставления в о правильном поведении

पुनस्ते का चिकीर्षास्ति ?

punaste kā cikīrṣāsti

फिर तुझको क्या करने की इच्छा है ?

что следует теперь делать?

गृहाश्रमस्य ।

gṛhāśramasya

गृहाश्रम की ।

(нужно изучить) жизненный уклад.

किं च भोः पूर्णविद्यस्य जितेन्द्रियस्य परोपकारकरणाय संन्यासाश्रमग्रहणं शास्त्रोक्तमस्ति तन्न करिष्यसि ?

kiṁ ca bhoḥ pūrṇavidyasya jitendriyasya paropakārakaraṇāya saṁnyāsāśramagrahaṇaṁ śāstroktamasti tanna kariṣyasi

क्यों जी ! जिसको पूर्ण विद्या और जो जितेन्द्रिय है उसको परोपकार करने के लिये संन्यासाश्रम का ग्रहण करना शास्त्रोक्त है, इसको न करोगे ?

Шастры говорят: тот не живет, кто не стремится к полноте знания, кто не помогает нуждающимся…

किं गृहाश्रमे परोपकारो न भवति ?

kiṁ gṛhāśrame paropakāro na bhavati ?

क्या गृहाश्रम से परोपकार नहीं हो सकता ?

Разве не самая важная задача в жизни- служение другим?

यादृशः संन्यासाश्रमिणा कर्तुं शक्यते न तादृशो गृहाश्रमिणा‍ऽनेककार्यैं प्रतिबन्धकत्वेनाऽस्य सर्वत्र भ्रमणाशक्यत्वात् ।

yādṛśaḥ saṁnyāsāśramiṇā kartuṁ śakyate na tādṛśo gṛhāśramiṇā pratibandhakatvenā.sya sarvatra bhramaṇāśakyatvāt

जैसा संन्यासाश्रमी से मनुष्य का उपकार हो सकता है वैसा गृहाश्रमी से नहीं हो सकता, क्योंकि अनेक कामों की रुकावट से इसका सर्वत्र भ्रमण ही नहीं हो सकता ।

невозможно стать санъясином, отринувшим мир и бродящим по свету, пока не завершены все земные дела. Невозможно начать путь санъяси, пока не пройдены все основные жизненные этапы (учеба, дом и семья, изучение великой мудрости «лесных» книг (аранъяки))…

Вернуться к содержанию

भोजनप्रकरणम् bhojanaprakaraṇam

Предложения за трапезой

नित्यः स्वाध्यायो जातो भोजनसमय आगतो गन्तव्यम् ।

nityaḥ svādhyāyo jāto bhojanasamaya āgato gantavyam

नित्य का पढ़ना हो गया, भोजन समय आया, चलना चाहिये ।

учиться можно вечно, но пришло время обеда!

तव पाकशालायां प्रत्यहं भोजनाय किं किं पच्यते ?

tava pākaśālāyāṁ pratyahaṁ bhojanāya kiṁ kiṁ pacyate

तुम्हारी पाकशाला में प्रतिदिन भोजन के लिये क्याक्या पकाया जाता है ?

Что готовят у вас на кухне сегодня на завтрак?

Что готовят у вас на кухне каждый день?

(प्रत्यहं можно перевести и как «каждый день», «ежедневно» или как «утром»)

शाकसूपौदश्वित्कौदनरोटिकादयः ।

śākasūpaudaśvitkaudanaroṭikādayaḥ

शाक, दाल, कढ़ी, भात, रोटी आदि ।

овощи, чечевица, рис, хлеб и другое.

किं वः पायसादिमधुरेषु रुचिर्नास्ति ?

kiṁ vaḥ pāyasādimadhureṣu rucirnāsti

क्या आप लोगों की खीर आदि मीठे भोजन में रुचि नहीं है ?

(тебе) нравятся сладкие, вкусные блюда, не так ли?

अस्ति खलु परन्त्वेतानि कदाचित् कदाचित् भवन्ति ।

asti khalu parantvetāni kadācit kadācit bhavanti

है सही परन्तु ये भोजन कभीकभी होते हैं ।

да, точно! Такие блюда иногда бывают.

Правда, когда-то такие блюда бывают (у нас)

कदाचिच्छष्कुलीश्रीखण्डादयोऽपि भवन्ति न वा ?

kadācicchaṣkulī śrīkhaṇḍādayo.pi bhavanti na vā

कभी पूरी कचौड़ी शिखरन आदि भी होते हैं वा नहीं ?

А бывают ли сладкие пироги из рисовой дробленки, зажаренные в масле, с патакой и другие сладости?

भवन्ति परन्तु यथर्त्तुयोगम् ।

испр.

भवन्ति परन्तु यथर्तुयोगम् ।

bhavanti parantu yathartuyogam

होते हैं परन्तु जैसा ऋतु का योग होता है वैसा ही भोजन बनाते हैं ।

да, бывают, но это зависит от сезона.

सत्यमस्माकमपि भोजनादिकमेवमेव निष्पद्यते ।

satyamasmākamapi bhojanādikamevameva niṣpadyate

ठीक है हमारे भी भोजन आदि ऐसे ही बनते हैं ।

наша еда самая правильная и правильно приготовленная.

त्वं भोजनं करिष्यसि न वा ?

tvaṁ bhojanaṁ kariṣyasi na vā

तू भोजन करेगा वा नहीं ?

Ты будешь есть или нет?

अद्य न करोम्यजीर्णतास्ति ।

adya na karomyajīrṇatāsti

आज नहीं करता अजीर्णता है ।

сегодня все свежее!

(сегодня нет ничего старого)

अधिकभोजनस्येदमेव फलम् ।

adhikabhojanasyedameva phalam

अधिक भोजन का यही फल है ।

Вот этот плод в добавок к основной пище.

Этот плод на десерт .

बुद्धिमत्ता तु यावज्जीर्यते तावदेव भुज्यते ।

buddhimattā tu yāvajjīryate tāvadeva bhujyate

बुद्धिमान पुरुष तो जितना पचता है उतना ही खाता है ।

Мудрец тот, кто способен есть ровно столько, сколько ему действительно нужно.

Умеренность в пище- вот мудрость.

अतिस्वल्पे भुक्ते शरीरबलम् ह्रस्त्यधिके चातः सर्वदा मिताहारी भवेत् ।

atisvalpe bhukte śarīrabalam hrastyadhike cātaḥ sarvadā mitāhārī bhavet

बहुत कम और अत्यधिक भोजन करने से शरीर का बल घटता है, इससे सब दिन मिताहारी होवे ।

да будет пища умеренной: слишком малое или слишком большое ее количество ослабляет тело! Лишь птица чаля, о которой говорят, что она питается каплями дождя, способна довольствоваться слишком малым.

योऽन्यथाऽऽहारव्यवहारौ करोति स कथं न दुःखी जायेत ?

yo.nyathā..hāravyavahārau karoti sa kathaṁ na duḥkhī jāyet

जो उलटपलट आहार और व्यवहार करता है वह क्यों न दुःखी होवे ?

пусть да не печалится тот, кто следует другому образу жизни (если сам его выбрал). Почему бы не грустить тому, кто придерживается другой диеты, другого поведения?

येन शरीराच्छ्रमो न क्रियते स शरीरसुखं नाप्नोति ।

yena śarīrācchramo na kriyate sa śarīrasukhaṁ nāpnoti

जो शरीर से परिश्रम नहीं करता वह शरीर के सुख को प्राप्त नहीं होता ।

Тот, кто не заботится о своем теле не получает от него удовольствия.

येनात्मना पुरुषार्थो न विधीयते तस्यात्मनो बलमपि न जायते ।

yenātmanā puruṣārtho na vidhīyate tasyātmano balamapi na jāyate

जो आत्मा से पुरुषार्थ नहीं करता उसको आत्मा का बल भी नहीं बढ़ता ।

Не рождается душевная крепость у того, кто не прикладывает для этого усилий.

तस्मात्सर्वैर्मनुष्यैर्यथाशक्ति सत्क्रिया नित्यं साधनीयाः ।

tasmātsarvairmanuṣyairyathāśakti satkriyā nityaṁ sādhanīyāḥ

इससे सब मनुष्यों को उचित है यथाशक्ति उत्तम कर्मों की साधना नित्य करनी चाहिये ।

По этой причине все люди должны применять в жизни только самые свои лучшие качества, умения и навыки.

भो देवदत्त ! त्वामहं निमन्त्रये ।

bho devadatt tvāmahaṁ nimantraye

हे देवदत्त ! मैं तुमको भोजन के लिए निमन्त्रित करता हूं ।

Эй, Девадатта (Богдан), приглашаю тебя [пообедать]

मन्येऽहं कदा खल्वागच्छेयम् ?

manye.haṁ kadā khalvāgaccheyam

मैं मानता हूँ परन्तु किस समय आऊँ ?

Понятно, а когда приходить?

श्वो द्वितीयप्रहरमध्ये आगन्तासि ।

śvo dvitīyapraharamadhye āgantāsi

śvo dvitīyapraharamadhye āgantāsi

कल डेढ पहर दिन चढ़े आना ।

Завтра утром, в средине второй пратхары- 4:30 утра.

आगच्छ भो, आसनमध्यास्व, भवता ममोपरि महती कृपा कृता ।

āgaccha bho āsanamadhyāsva bhavatā mamopari mahatī kṛpā kṛtā

आप आइये, आसन पर बैठिये, आपने मुझ पर बड़ी कृपा की ।

О! проходи, садись пожалуйста! Ты так добр ко мне (потому что пришел)!

Вернуться к содержанию

देशदेशान्तरप्रकरणम् deśadeśāntaraprakaraṇam

Предложения на тему «заграница»

भवानेतान् जानातीमे महाविद्वांसः सन्ति ।

bhavānetān jānātīme mahāvidvāṁsaḥ santi

आप इनको जानते हैं ये बड़े विद्वान् हैं ।

Вы знаете их- они великие ученые.

किन्नामान एते कुत्रत्याः खलु ?

kinnāmāna ete kutratyāḥ khalu

इनके क्याक्या नाम हैं और ये कहांकहां के रहने वाले हैं ?

Откуда они и как их зовут?

अयं यज्ञदत्तः काशीनिवासी ।

ayaṁ yajñadattaḥ kāśīnivāsī

यह यज्ञदत्त काशी में निवास करता है ।

Это Яджнадатта («Данный обрядом») он живет в Каши (Варанаси)

विष्णुमित्रोऽयं कुरुक्षेत्रवास्तव्यः ।

viṣṇumitro.yaṁ kurukṣetravāstavyaḥ

यह विष्णुमित्र कुरुक्षेत्र में वसता है ।

Это Вишнумитра («Друг Вишну»), он живет на Курукшетре (Современные индийцы полагают, что «поле Куру» на котором происходили легендарные события в конце Махабхараты, расположено в окрестностях современного Дели )

सोमदत्तोऽयं माथुरः ।

somadatto.yaṁ māthuraḥ

यह सोमदत्त मथुरा में रहता है ।

Сомадатта («Данный Сомой»- Богом Луны или лунным светом)- из Матхуры

अयं सुशर्मा पर्वतीयः ।

ayaṁ suśarmā parvatīyaḥ

यह सुशर्मा पर्वत में रहता है ।

Этот Сушарма («Находящийся под великим покровительством»)- живет в горах (или в месте под именем Парвати)

अयमाश्वलायनो दाक्षिणात्योऽस्ति ।

ayamāśvalāyano dākṣiṇātyo.sti

यह आश्वलायन दक्षिणी है ।

Сей Ашвалайана Быстрота прецессии» — название одной из ведийских школ; имя одно из «авторов» Ригведы) — с Юга.

अयं जयदेवः पाश्चात्यो वर्तते ।

ayaṁ jayadevaḥ pāścātyo vartate

यह जयदेव पश्चिम देशवासी है ।

Этот Джайадева («Бог победы»)- живет на Западе

(Запад- последняя по счету сторона горизонта, поэтому в ее отношении применяется слово «pāścātyа»- «стоящий после всех» — «последний»)

अयं कुमारभट्टो बाङ्गो विद्यते ।

ayaṁ kumārabhaṭṭo bāṅgo vidyate

यह कुमारभट्ट बंगाली है ।

Это Кумарабхатта («Лучший из лучших») из Бенгалии

अयं कापिलेयः पाताले निवसति ।

ayaṁ kāpileyaḥ pātāle nivasati

यह कापिलेय पाताल अर्थात् अमेरिका में रहता है ।

он из США. (дословно- он из тех мест, которые расположены там, где бывает Солнце, когда оно освещает страны на другой стороне Земли. Вообще- не очень корректно: более правильно было бы сказать, что он из Ада, хотя и посвящен в учение санкхйа (учение мудреца Капилы)…)

अयं चित्रभानुर्हरिवर्षस्थः ।

ayaṁ citrabhānurharivarṣasthaḥ

यह चित्रभानु हिमालय से उत्तर हरिवर्ष अर्थात् यूरोप में रहता है ।

Сей Читрабхану («Яркое Светило») из Европы… (Автор обозначает Европу словом «Хариварша», что означает: одна из «стран» Джамбу-двипа- мифическая небесная страна, расположенная к северу от Гималаев. Астрономически- к северу от северного тропика; одна из северных стран, покоренных Арджуной (Махабхарата))

इमौ सुकामसुभद्रौ चीननिकायौ ।

imau sukāmasubhadrau cīnanikāyau

ये सुकाम और सुभद्र चीन के वासी हैं ।

те двое: Сукама («Хороший семьянин») и Субхадра («Добродетельный») китайцы.

(Китай определяется как «народ Чина, имеющий прикрытые, узкие глаза» (cīna nikāya))

अयं सुमित्रो गन्धारस्थायी ।

ayaṁ sumitro gandhārasthāyī

यह सुमित्र गन्धार अर्थात् काबुल कन्धार का रहने वाला है ।

Этот Сумитра («Очень Дружелюбный») из Гандхара (ныне афганский Кандхар)

अयं सुभटो लङ्काजः ।

ayaṁ subhaṭo laṅkājaḥ

यह सुभट लंका में जन्मा है ।

Этот Субхата («Победитель»)- уроженец Ланки

इमे पंच सुवीरातिबलसुकर्मसुधर्मशतधन्वानो मत्स्याः ।

ime paṁca suvīrātibalasukarmasudharmaśatadhanvāno matsyāḥ

सुवीर, अतिबल, सुकर्मा, सुधर्मा और शतधन्वा ये पांच मारवाड़ के रहने वाले हैं ।

Эти пятеро: Сувира («Могучий»), Атибаля («Силач»), Сукарма («Добродетельный»), Судхарма («Блюститель закона») и Шатдханва (“Обладающий свойствами сотни радуг”) — жители страны Матсйа. («Рыба» — название страны и народа, а так же знака Зодиака. Автор отождествляет эту срану с современным Марваром, расположенным в штате Раджастхан)

एते मया आमन्त्रिताः स्वस्वस्थानादागताः ।

ete mayā āmantritāḥ svasvasthānādāgatāḥ

ये सब मेरे बुलाने पर अपनेअपने घर से आये हैं ।

Все они прибыли из своих домов и собрались у меня

इमे शिवकृष्णगोपालमाधवसुचन्द्रप्रक्रमभूदेव चित्रसेनमहारथा नवात्रत्याः ।

ime śivakṛṣṇagopālamādhavasucandraprakramabhūdeva citrasenamahārathā navātratyāḥ

शिव, कृष्ण, गोपाल, माधव, सुचन्द्र, प्रक्रम, भूदेव, चित्रसेन और महारथ ये नव इस (मध्य) प्रदेश के रहने वाले हैं ।

Шива («Милостивый»), Кришна («Темный»), Гопала («Владетель Коров»), Мадхава («Медвяный»), Сучандра («Полнолунный»), Пракрама («Пройдущий везде»), Бхудева («Господь бытия»), Читрасена («Светаполк»), Махаратха («Великий воин»)- вот девять здешних жителей.

अहोभाग्यं मेऽस्ति त्वत्कृपयैतेषामपि समागमो जातः ।

ahobhāgyaṁ me.sti tvatkṛpayaiteṣāmapi samāgamo jātaḥ

मेरा बड़ा भाग्य है कि आपकी कृपा से इन सत्पुरुषों का भी मिलाप हुआ ।

Мне несказанно повезло, что все эти люди пришли сюда по твоей милости!

अहमपि सभवतः सर्वानेतान्निमन्त्रयितुमिच्छामि ।

ahamapi sabhavataḥ sarvānetānnimantrayitumicchāmi

मैं भी आपके समेत इन सबका निमन्त्रण करना चाहता हूं ।

Я желаю пригласить их всех собраться вместе

अस्माभिर्भवन्निमन्त्रणमूरीकृतम् ।

asmābhirbhavannimantraṇamūrīkṛtam

हमने आपका निमन्त्रण स्वीकार किया ।

Мы приняли Ваше приглашение

प्रीतोऽस्मि परन्तु भवद्‍भोजनार्थं किं किं पक्तव्यम् ?

prīto.smi parantu bhavad kiṁ kiṁ paktavyam

आपके निमन्त्रण मानने से मैं बड़ा प्रसन्न हुआ परन्तु आपके भोजन के लिये क्याक्या पकाया जाय ?

Мне очень приятно, а что будет приготовлено на обед?

यद्यद्‍भोक्तुमिच्छास्ति तत्तदाज्ञापयन्तु ।

yadyad tattadājñāpayantu

जिसजिस पदार्थ के भोजन की इच्छा हो उसउस की आज्ञा कीजिये ।

Все, что они пожелают должно быть сделано

भवान् देशकालज्ञः कथनेन किं यथायोग्यमेव पक्तव्यम्‌ ।

bhavān deśakālajñaḥ kathanena kiṁ yathāyogyameva paktavyam

आप देशकाल को जानते हैं कहने से क्या यथायोग्य ही पकाना चाहिये ।

Вы знаете место и время, так что всё должно быть приготовлено соответствующим

सत्यमेवमेव करिष्यामि ।

satyamevameva kariṣyāmi

ठीक है, ऐसा ही करूंगा ।

Это правильно! Я все сделаю!

उत्तिष्ठत भोजनसमय आगतः पाकः सिद्धो वर्त्तते ।

uttiṣṭhata bhojanasamaya āgataḥ pākaḥ siddho varttate

उठिये भोजन समय आया पाक तैयार है ।

Просыпайся! Время обеда! Идем готовить еду!

भो भृत्य ! पाद्यमर्घ्यमाचमनीयं जलं देहि ।

bho bhṛty pādyamarghyamācamanīyaṁ jalaṁ dehi

हे नौकर ! इनको पग हाथ मुख धोने के लिए जल दे ।

О, слуга, подайте им воды для омовения тела.

इदमानीतं गृह्यताम् ।

idamānītaṁ gṛhyatām

यह लाया, लीजिये ।

Возьми, подай, принеси.

भो पाचकाः ! सर्वान् पदार्थान् क्रमेण परिवेविष्ट ।

bho pācakāḥ sarvān padārthān krameṇa pariveviṣṭa

हे पाचक लोगो ! सब पदार्थों को क्रम से परोसो ।

Привет, поворята! Подавайте ка все ингредиенты сюда по порядку!

भुञ्जीधवम् ।

bhuñjīdhavam

भोजन कीजिये ।

Ешьте.

भोजनस्य सर्वे पदार्थाः श्रेष्ठा जाता न वा ?

bhojanasya sarve padārthāḥ śreṣṭhā jātā na vā

भोजन के सब पदार्थ अच्छे हुए हैं वा नहीं ?

Все ли вкусно и качественно?

अत्युत्तमाः सम्पन्नाः किं कथनीयम् ।

atyuttamāḥ sampannāḥ kiṁ kathanīyam

क्या कहना है, बड़े उत्तम हुए हैं ।

что же они должны сказать? Только «отлично»!

भवता किञ्चित् पायसं ग्राह्यं यस्येच्छाऽस्ति वा ।

bhavatā kiñcit pāyasaṁ grāhyaṁ yasyecchā.sti vā

आप थोड़ी सी खीर लीजिये वा जिसकी इच्छा हो ।

Что желаешь попить? Возьми все, что хочешь.

प्रभूतं भुक्तं तृप्ताः स्मः ।

prabhūtaṁ bhuktaṁ tṛptāḥ smaḥ

बहुत रुचि से भोजन किया तृप्त हो गये हैं ।

Обед был очень вкусный и насыщенный и интересный.

तर्हुत्तिष्ठत ।

tarhuttiṣṭhata

तो उठिये ।

ну вот, вставай.

जलं देहि ।

jalaṁ dehi

जल दे ।

Умойтесь

गृह्यताम् ।

gṛhyatām

लीजिये ।

Возьми

ताम्बूलादीन्यानीयन्ताम् ।

tāmbūlādīnyānīyantām

पान बीड़े इलायची आदि लाओ ।

Принесите бетель

इमानि सन्ति गृह्‍णन्तु ।

imāni santi gṛh

ये हैं, लीजिये ।

Это всё, бери.

Вернуться к содержанию

Comments

Write a comment

*